Vorige week stonden er twee tenten in Nederland waar je in vijf minuten kon laten checken of je risico loopt op een hartaanval of beroerte. Op AFAS Stadion in Alkmaar en in Hoog Catharijne in Utrecht konden volwassenen tussen 40 en 70 jaar gratis hun bloeddruk, cholesterol, bloedsuiker en BMI laten meten, als onderdeel van de eerste EU Screeningweek. Geen afspraak, geen wachtlijst, geen kosten. Toch stond het rijtje voor die tenten niet heel lang.
Dat is jammer, want de cijfers achter dit initiatief zijn niet mals. Vroege opsporing van risicofactoren kan tot 80 procent van de hartgerelateerde sterfgevallen voorkomen. Niet 8 procent, niet 18 procent: vier van de vijf gevallen. En toch blijft de huisartsenpraktijk voor veel mensen de laatste plek waar ze over hun hart willen praten, tot het al te laat is.
Waarom deze week ineens zoveel aandacht kreeg
De Europese Commissie koos niet voor niets eind september voor deze actie. Hart- en vaatziekten zijn nog steeds de belangrijkste doodsoorzaak in Europa, ook in Nederland. Het probleem is niet dat we niet weten hoe je ze voorkomt, maar dat de risicofactoren zich jarenlang stil houden. Je bloeddruk kan al jaren te hoog zijn zonder dat je er iets van voelt. Je cholesterol evengoed. De eerste waarschuwing is voor veel mensen helaas de hartaanval zelf.
Daarom zette de screeningweek in op iets simpels: mensen zonder klachten toch even langs de meter laten gaan. Niet omdat er iets mis is, maar juist om te checken of er iets mis gaat sluipen.
De drie risicofactoren die het meest tellen
Uit onderzoek van de Hartstichting blijkt dat drie factoren verreweg het meeste gewicht in de schaal leggen: een te hoge bloeddruk, een te hoog cholesterol en roken. Daarnaast tellen diabetes, overgewicht, te weinig beweging en hart- en vaatziekten in de familie mee, maar die eerste drie zijn waar een huisarts als eerste naar kijkt.
Het vervelende aan bloeddruk is dat een eenmalige meting bij de dokter je vaak een vertekend beeld geeft, simpelweg omdat je zenuwachtig bent in de spreekkamer. Wil je weten hoe je dat omzeilt, lees dan ook ons artikel over bloeddruk thuis meten. Cholesterol meet je niet zelf, dat gaat via een bloedtest, maar de uitslag zegt wel iets concreters over je risico dan je gewicht op de weegschaal. Net zoals je grip op een handdynamometer vaak meer vertelt over je gezondheid dan je BMI, zoals we eerder schreven in waarom je knijpkracht meer zegt dan je gewicht.
Wat de huisarts precies meet
Via Thuisarts.nl, het officiele voorlichtingsplatform van de huisartsen, kun je precies lezen wat er bij een risicocheck gebeurt. Je huisarts of praktijkondersteuner vraagt naar roken, voeding, beweging, stress en of hart- en vaatziekten in de familie voorkomen. Daarna volgt een bloeddrukmeting, een bloedtest voor cholesterol en bloedsuiker, en soms een urinetest om je nierfunctie te checken. Bij een verhoogd risico kan er een ecg bij komen.
Het hele traject duurt meestal niet langer dan een kwartiertje, verspreid over een of twee afspraken. Vergelijk dat met wat een hartaanval aan herstel, medicatie en levensjaren kan kosten, en de verhouding is volkomen scheef.
Waarom zoveel mensen deze check overslaan
De meeste mensen die zo'n check vermijden, doen dat niet uit onwetendheid. Ze stellen het uit omdat ze zich prima voelen, en "geen klachten" voelt als "geen probleem". Daar komt bij dat een hartcheck confronterend kan zijn: niemand wil op zijn veertigste al horen dat hij op een grenswaarde zit. Maar juist dat gevoel van ongemak is precies waarom preventie werkt. Je grijpt in voordat er iets te genezen is, in plaats van erna.
Een andere reden is simpelweg tijdgebrek. Een gratis check in een tent op het stationsplein kost vijf minuten tussen de boodschappen door. Een afspraak bij de huisarts voelt al snel als een project. Toch is dat project in de praktijk vaak kleiner dan je denkt, zeker als je van tevoren al weet welke vragen er komen.
Beweging speelt hier ook een rol in, al is dat meer de lange termijn dan de korte check. Hoeveel inspanning daarvoor nodig is, lees je in hoeveel krachttraining je echt nodig hebt om langer te leven, een mooie aanvulling als je toch al met je hartgezondheid aan de slag gaat.
Dit is wat je deze maand nog kunt regelen
De tenten in Alkmaar en Utrecht zijn weer weg, maar de check die ze aanbieden is dat niet. Bel je huisarts en vraag naar een cardiovasculair risico-onderzoek, zeker als je boven de 40 bent en nog nooit bent gecheckt op bloeddruk en cholesterol. De meeste praktijken plannen dit soort afspraken binnen een paar weken in, en de kosten vallen onder de basisverzekering als er een medische indicatie is.
Weet je niet zeker of je in aanmerking komt, of twijfel je of het nodig is: dat is precies waarom de vraag zelf al de moeite waard is. Vier van de vijf hartproblemen die voorkomen hadden kunnen worden, beginnen namelijk met iemand die dacht dat het wel zou meevallen.