Jarenlang gold de e-sigaret als het verstandige alternatief voor de peuk. Minder teer, geen rook, en voor veel rokers de stap waarmee ze eindelijk van hun verslaving afkwamen. Maar een studie die op 31 maart 2026 verscheen in het vakblad Carcinogenesis zet daar grote vraagtekens bij, en de boodschap is niet mals: vapen brengt mogelijk hetzelfde kankerrisico met zich mee als roken, en de wetenschap wil deze keer niet wachten tot het bewijs waterdicht is.
Wat de nieuwe studie precies zegt
De onderzoekers noemen hun werk een kwalitatieve risicobeoordeling van e-sigaretten, en concluderen dat vapen waarschijnlijk long- en mondkanker kan veroorzaken. E-liquids bevatten stoffen met kankerverwekkende eigenschappen die DNA-schade, chronische ontsteking en oxidatieve stress veroorzaken. In experimenten met muizen leidde directe blootstelling aan vape-vloeistoffen tot longtumoren. Harde percentages of patiëntencijfers geeft de studie niet, want het gaat om een kwalitatieve beoordeling, geen bevolkingsonderzoek.
Waar de onderzoekers wel duidelijk over zijn, is hun aanpak. Bij roken kreeg de sigarettenindustrie decennialang het voordeel van de twijfel, terwijl het bewijs zich opstapelde. Dat willen de onderzoekers nu niet herhalen. Ze pleiten voor een voorzorgsbenadering: liever nu al waarschuwen dan wachten tot er onomstotelijk bewijs ligt, zoals destijds bij tabak gebeurde.
Een nuance van een Australische hoogleraar
Niet iedereen trekt dezelfde conclusie uit het onderzoek. Hoogleraar Becky Freeman van de University of Sydney, die niet bij de studie betrokken was, benadrukte dat de bevindingen niet betekenen dat mensen die met succes zijn gestopt met roken door te vapen, nu beter terug kunnen naar sigaretten. Roken blijft de grotere gezondheidsklap, ook als vapen zelf niet onschuldig is. Het is een nuance die in de discussie nogal eens verdwijnt zodra er een nieuwe, verontrustende kop in het nieuws staat.
De rol van influencers in hoe jongeren vapen zien
Koen Hartemink, hoogleraar longchirurgie bij het LUMC en het Antoni van Leeuwenhoek, ziet in de praktijk waar dat voorzichtige verhaal misgaat. Hij bezoekt scholen om jongeren te waarschuwen voor roken en vapen, en stoort zich aan hoe vapen online wordt neergezet. Jongeren worden volgens hem dagelijks beïnvloed door influencers die vapen neerzetten als een gezond alternatief voor roken, terwijl ze volgens hem recht hebben op betrouwbare informatie. Benieuwd hoe sociale media je gedrag op een andere manier beïnvloedt? Lees ook ons artikel over wat doomscrollen met je brein doet.
Hartemink zet zich ook in voor landelijke besluitvorming over longkankerscreening, en is daar opvallend genuanceerd over. Vroege opsporing kan levens redden en zwaardere behandelingen voorkomen, maar screening is ook duur, hoogrisicogroepen reageren vaak niet op een uitnodiging, en het levert soms onschuldige afwijkingen op die alleen maar voor onzekerheid, extra onderzoek en onnodige operaties zorgen. Hij vraagt zich openlijk af of dat geld niet beter aan preventie besteed kan worden.
Waarom dit meer is dan een nieuwe gezondheidspaniek
Het verleidelijke aan vapen was altijd de belofte dat het de veilige uitweg was uit een slechte gewoonte. Deze studie zet daar een kanttekening bij zonder te zeggen dat vapen net zo erg is als roken in de volle breedte. Wel komt een product dat jarenlang als "waarschijnlijk minder schadelijk" werd verkocht, nu onder een vergrootglas voor precies het risico dat we liever hadden uitgesloten. Dat is precies waar preventie om draait: niet wachten tot de schade onomkeerbaar is, maar op tijd kritisch kijken naar wat we als vanzelfsprekend zijn gaan accepteren. Diezelfde gedachte zit achter andere preventiemaatregelen, zoals de gratis gordelroosprik die vanaf 2027 beschikbaar komt of de gratis hartcheck die risico's vroeg opspoort.
Wat de studie nog niet bewijst
Belangrijk om te onthouden: de studie in Carcinogenesis is een kwalitatieve risicobeoordeling, geen grootschalig bevolkingsonderzoek onder mensen. De aanwijzingen voor longtumoren komen uit experimenten met muizen die rechtstreeks aan vape-vloeistoffen werden blootgesteld, niet uit decennia aan patiëntendata zoals bij roken. Dat is precies waarom de onderzoekers voor een voorzorgsbenadering pleiten in plaats van een harde uitspraak: het mechanisme achter de schade, DNA-schade, chronische ontsteking en oxidatieve stress, is aangetoond, maar hoeveel vapen bij mensen daadwerkelijk het kankerrisico verhoogt en bij welke dosering, is nog niet in cijfers te vangen.
Dat maakt de studie geen reden tot paniek, wel een reden om de geruststellende framing van vapen als "veilig alternatief" met een korreltje zout te nemen. Precies de voorzichtigheid die bij roken decennia te laat kwam.
Wat je hier praktisch mee kunt
Ben je gestopt met roken dankzij vapen, dan is dit geen reden om terug te grijpen naar sigaretten. Roken blijft de slechtere keuze. Maar als je nooit hebt gerookt en vapen puur als onschuldige gewoonte of lifestyle-accessoire ziet, is dit het moment om die aanname bij te stellen. En merk je dat je eigen beeld van vapen vooral is gevormd door wat je op TikTok of Instagram voorbij zag komen, dan is het geen slecht idee om daar eens kritisch naar te kijken voordat je het als feit aanneemt.