Jongvolwassenen voelen zich iets beter dan twee jaar geleden, maar de druk om te presteren is niet gedaald. Dat blijkt uit de nieuwste Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen van het RIVM, waarvoor in het voorjaar en de zomer van 2024 is gemeten. De cijfers zijn genuanceerder dan de doemverhalen die je vaak voorbij ziet komen, en juist daarom interessant: er is wel degelijk verbetering, alleen niet op het punt waar je het zou verwachten.
Wat het RIVM dit jaar precies mat
In de meting van 2024 beoordeelt 51% van de 16- tot 25-jarigen de eigen mentale gezondheid als goed of zeer goed. 35% noemt het matig en 14% slecht of zeer slecht. Dat is minder vaak goed bij jongvolwassenen die moeite hebben met rondkomen, bij alleenwonenden en bij de groep van 21 tot 25 jaar. Vergelijk je dat met 2022, dan gaat het de goede kant op: het aandeel dat dagelijks last heeft van psychische klachten daalde van 24% naar 18%, sterke eenzaamheid daalde van 27% naar 23%, en het percentage dat de afgelopen vier weken vaak gelukkig was steeg van 56% naar 63%. Volgens het RIVM is dat een lichte verbetering, met nog genoeg ruimte om te groeien.
Prestatiedruk komt van meer kanten dan je denkt
Het opvallendste cijfer gaat niet over geluk, maar over druk. 43% voelt zich vaak of heel vaak gestrest, en 56% ervaart regelmatig of vaak prestatiedruk. Die druk komt niet alleen van buiten:
- 44% zet zichzelf onder druk, zonder dat iemand anders daar iets mee te doen heeft
- 35% voelt druk die vooral van anderen komt
- Van die laatste groep wijst 41% naar ouders of verzorgers als belangrijkste bron
- Studie of school is de grootste stressbron (61%), gevolgd door werk of een bijbaan (45%)
Die verdeling, ongeveer gelijk tussen jezelf en je omgeving, is precies waarom je prestatiedruk niet oplost door simpelweg "minder te doen". Als de druk voor een groot deel uit jezelf komt, verandert er weinig als je agenda leger wordt. Wie het altijd belangrijk vindt om te slagen, voelt die druk ook op een rustige dinsdagmiddag. Herken je dat patroon van altijd ja zeggen tegen anderen, dan ligt de oorzaak vaak dichter bij je eigen verwachtingen dan bij een drukke planning.
De cijfers laten ook een duidelijk verschil zien tussen leeftijdsgroepen. Jongvolwassenen die moeite hebben met rondkomen en de groep van 21 tot 25 jaar beoordelen hun mentale gezondheid vaker als matig of slecht dan jongere leeftijdsgenoten. Dat is precies de leeftijd waarop studie overgaat in werk, waarop je voor het eerst zelf huur of hypotheek betaalt, en waarop de druk om "iets van je leven te maken" het hardst aanvoelt. Geldzorgen en prestatiedruk lopen op die leeftijd door elkaar heen, en dat maakt het extra lastig om de twee los te trekken.
De wereld buiten je eigen leven telt ook mee
Een cijfer dat snel over het hoofd wordt gezien: 87% van de jongvolwassenen maakt zich zorgen over maatschappelijke thema's, met de woningmarkt (66%) en stijgende prijzen (64%) als grootste zorgen. 46% heeft veel vertrouwen in de eigen toekomst, maar 15% heeft weinig tot geen vertrouwen. De coronaperiode speelt voor veel jongvolwassenen ook nog altijd mee: 79% voelt daar nog gevolgen van, waarvan 65% vooral negatieve gevolgen noemt voor de mentale gezondheid (30%), de eigen ontwikkeling (26%), studievoortgang (26%) en sociale contacten (25%). Prestatiedruk bestaat dus niet los van de rest van je leven. Je piekert niet alleen over een tentamen, maar ook over een huurmarkt waar je geen grip op hebt, en die twee zorgen stapelen zich op in hetzelfde hoofd.
Waarom piekeren de druk vaak erger maakt dan hij is
Stress over een concrete taak verdwijnt zodra die taak klaar is. Piekeren werkt anders: het blijft doorgaan, ook als er niets meer te doen is. Dat onderscheid is precies waarom een vast moment om te piekeren zo goed werkt. In plaats van de hele dag met je zorgen bezig te zijn, stel je een kwartier in waarin je ze bewust op een rij zet. Buiten dat kwartier mag de rest van je dag met rust. Lees je meer over hoe dat in de praktijk werkt in ons artikel over een vast piekermoment, dan merk je al snel dat je minder tijd kwijt bent aan dezelfde gedachte die blijft terugkomen.
Wat je deze week al kunt veranderen
Je verandert de woningmarkt niet in een week, maar je eigen reactie op druk wel. Begin met onderscheid maken: komt deze druk echt van een deadline, of van een eis die je jezelf stelt zonder dat iemand die vraagt? Schrijf één keer op wie er concreet iets van je verwacht, en je ziet vaak dat de lijst korter is dan het gevoel in je hoofd. Beperk daarnaast de momenten waarop je nieuws en sociale media checkt op onderwerpen waar je toch niets aan kunt veranderen, zeker vlak voor het slapen. Dat gewoontepatroon van steeds opnieuw scrollen naar slecht nieuws houdt je brein onnodig in de waakstand, zoals we eerder beschreven in ons artikel over doomscrollen. De verbetering die het RIVM meet tussen 2022 en 2024 laat zien dat het kan: minder eenzaamheid, minder dagelijkse klachten, meer geluk. Prestatiedruk hoeft daar niet automatisch bij te horen.